رتینیت پیگمانته (Retinitis Pigmentosa) یا بیماری شب‌کوری یک بیماری ارثی نادر است که در آن سلول‌های حساس به نور شبکیه بتدریج و بطور پیشرونده دچار استحاله (Degeneration) شده و در مراحل انتهایی باعث نابینایی می‎شود.

علایم و نشانه‌ها

معمولاً اولین علائم بیماری در اوایل کودکی بروز می‌کند. دید شب بتدریج کاهش یافته و میدان بینایی به طور پیشرونده تنگ و باریک می‎شود. میدان بینایی محیطی از بین رفته و در مراحل انتهایی تنها ناحیه کوچکی از دید مرکزی باقی می‌ماند (تصویر 1).

میدان بینایی بیمار محدود به قسمت مرکزی شده و در یک تصویر کامل (چپ) فقط قسمت مرکزی را می‌بیند (راست)
تصویر 1 میدان بینایی بیمار محدود به قسمت مرکزی شده و در یک تصویر کامل (چپ) فقط قسمت مرکزی را می‌بیند (راست)

به التهاب عصب بینایی نوریت اپتیک گفته می‎شود. نوریت اپتیک باعث کاهش حاد بینایی می‌گردد. در نوع کلاسیک آن پس از گذشت چند هفته، دید بیمار بتدریج بهبود یافته و در نهایت 80% بیماران دید 30/20 یا بهتر پیدا می‌کنند. بهبود دید پس از 4 ماه و گاهی یک سال رخ می‌دهد. این بیماری در سفید پوستان شایع‌تر بوده و در آسیا کمتر از اروپا دیده می‎شود. به نظر می‌رسد بیش از 40000 نفر در ایران به این بیماری مبتلا باشند.

بیماری در خانم‌ها و در سنین 20 تا 40 سالگی شایع‌تراست. در بچه‌ها شیوع کمتری داشته و معمولاً در زمینه بیماری‌های عفونی رخ می‌دهد. در سنین بالای 50 سال نیز نادر بوده و ممکن است با نروپاتی اپتیک ایسکمیک اشتباه شود.

ضایعه عصب بینایی در اثر کم‌خون‌رسانی یا Ischemic optic neuropathy یکی از علل کاهش دید ناگهانی و شدید در سن بالای 50 سال است.

اصولاً Ischemic optic neuropathy از نظر تقسیم‌بندی به دو فرم قدامی و خلفی تقسیم می‎شود. در نوع قدامی(NAION) تورم سر عصب وجود دارد، ولی در فرم خلفی، طبق تعریف تورم سر عصب دیده نمی‎شود و تورم عصب بیشتر در قسمت‌های پشتی عصب وجود دارد.

همانگونه که ذکر شد شایع‌ترین نوع آسیب عصب در سن بالای 50 سال NAION می‌باشد. در هر سال بین 2 تا 10 نفر از هر 1000000 نفر به این بیماری مبتلا می¬شوند. همراهی این بیماری با اختلالات خواب (sleep apnea syndrome) نشان داده شده است، به شکلی که در برخی گزارشات تا 70% مبتلایان به NAION اختلال آپنه خواب داشته‌اند. یکی دیگر از عوامل خطر ابتلا به NAION مصرف بعضی از داروها می‌باشد به‌خصوص داروهایی که باعث کاهش فشار خون می¬شوند مانند sildenafile یا ویاگرا که برای تقویت قوای جنسی در آقایان استفاده می‎شود.

  1. پانسمان و محافظ پلاستیکی چشم را تا زمان معاینه روزبعد بسته نگه دارید
  2. به مدت سه هفته پس از جراحی توسط محافظ پلاستیکی و یا استفاده از عینک از بروز هرگونه ضربه به چشم جلوگیری نمائید.
  3. به مدت چهار هفته پس از جراحی از خم شدن طولا نی یا برداشتن جسم سنگین پرهیز نمائید.
  4. قطره های تجویز شده را سر ساعت استفاده نموده، قبل از مصرف ظرف قطره را خوب تکان داده و بین قطره های مختلف حد ا قل پنج دقیقه فاصله قرار دهید.
  5. قطره های چشم دیگر که عمل نشده را مطابق قبل از عمل ادامه دهید.
  6. در صورت استفاده از آسپیرین یا داروهای رقیق کننده خون در مورد شروع مجدد آنها در زمان معاینه روز بعد از عمل سوا ل نمائید.

نکته بسیارمهم: در صورت بروز هر گونه درد / کاهش دید / قرمزی و ترشح چشم در روزهای اول پس ا ز جراحی آب مروارید (کاتاراکت) و در هر زمانی پس از جراحی آب سیاه (گلوکوم) فورا و بدون اتلاف وقت به مطب و یا به اورژانس بیمارستان لبافی نژاد مرا جعه نموده و در صورت عدم دسترسی جهت کسب راهنمائی با شماره تلفن 09126348451 تماس حاصل نمائید. (خواهشمند است از شماره مذکور تنها در موارد اورژانس استفاده نمایید و جهت سوالات عادی با مطب 22000972 تماس حاصل کنید).

  • گلوکوم یا آب سیاه در غالب اوقات بیماری مزمنی است که در آن فشار بالای داخل چشم رشته های عصب بینایی را به مرور زمان از بین می برد.
  • عصب بینایی هر چشم از یک میلیون و دویست هزار رشته عصبی تشکیل شده است. تا زمانی که حدود نیمی از این رشته ها سالم هستند بیمار هیچگونه مشکلی در میدان بینایی احساس نمی کند. بنابراین در اوایل بیماری با وجودیکه ممکن است حتی بیماری پیشرفته باشد شخص متوجه آن نخواهد بود.
  • هدف اصلی از درمان گلوکوم کاهش فشار چشم به میزانی است که مانع از بین رفتن بیشتر رشته های عصب بینایی شود، و رشته های عصبی از بین رفته ، قابل برگشت و باز سازی نیستند.
  • نکته مهمی که بیماران باید همیشه بخاطر داشته باشند این است که درمان گلو کوم به هر روش دارویی ، لیزری و یا جراحی تاثیری در بهبود دید فرد نداشته و هدف اصلی درمان، حفظ دید باقیمانده بیمار میباشد.
  • جراحی گلو کوم به منظورحفظ دید باقیمانده و نه به منظور افزایش دید در زمانی که راههای دیگر دارویی و یا لیزری به اندازه کافی موثرنباشند انجام میگیرد.
  • موفقیت عمل جراحی بسته به نوع گلوکوم و وضعیت چشم از 50 تا 95% متفاوت است و ممکن است پس از جراحی نیاز به درمان دارویی ویا جراحی مجدد پیش آید.
  • پس از عمل جراحی گلوکوم امکان بروز یکسری عوارض وجود دارد. مهم ترین عوارض خونریزی سر عمل و عفونت بعد از جراحی است که ممکن است حتی به کاهش دید منجر شود ، ولی خوشبختانه احتمال بروز آنها بسیار کم است. گاهی ممکن است حتی چند روز پس از جراحی مشکلاتی پیش آید که نیاز باشد مجددا بیمار به اطاق عمل برده شده و اقداماتی دیگر صورت گیرد
  • بیمار قبل از عمل جراحی در صورت مصرف آسپرین ، پلاویکس یا دیگر داروهای رقیق کننده خون بایستی پزشک خود را مطلع نماید و با صلاحدید پزشک داخلی یا قلب از 3 تا 14 روز قبل از جراحی قطع گردد.

بافت يووه شامل عنبيه (Iris)، جسم مژگاني (Ciliary body) و مشيميه (Choroid) مى‌باشد (تصویر 1). بافت يووه حاوى عروق فراوان بوده كه تغذيه بافت‌هاى مختلف چشم را بر عهده دارند. صدمه به بافت يووه باعث آسيب ساختمان‌های مختلف چشم می‌گردد. به التهاب بافت يووه، يووئيت (Uveitis) گفته می‎شود.

آناتومی و موقعیت مشیمیه چشم
تصویر 1 آناتومی و موقعیت مشیمیه چشم